Kinh Kim Cang

Tất cả pháp hữu vi
Như mộng, huyễn, bọt, bóng
Như sương như điện chớp
Hãy nên quán như thế.

Tārakā timiraṃ dīpo māyāvaśyāya budbudaḥ
svapnañ ca vidyud abhrañ ca evaṃ draṣṭavya saṃskṛtam.

Nghĩa: Bốn câu kệ kim ngôn khai thị: Muôn pháp do duyên hợp biến hiện trong thế gian đều mong manh vô thường như chiêm bao, ảo ảnh, bọt nước, bóng hình, giọt sương mai hay ánh chớp lóe sáng.

Đệ tử chúng con từ vô thỉ, Gây bao tội ác bởi lầm mê, Đắm trong sanh tử đã bao lần, Nay đến trước đài Vô thượng giác.
Biển trần khổ lâu đời luân lạc, Với sinh linh vô số điêu tàn, Sống u hoài trong kiếp lầm than, Con lạc lõng không nhìn phương hướng.
Đàn con dại từ lâu vất vưởng, Hôm nay trông thấy đạo huy hoàng. Xin hướng về núp bóng từ quang, Lạy Phật tổ soi đường dẫn bước.

Anādikālād ajñānena kṛtāni sarva-pāpāni samācarāmi, saṃsāre bhramitvā adyāhaṃ sarva-buddheṣu śaraṇaṃ gacchāmi. Karuṇā-pradīpena māṃ mārgaṃ darśayantu.

Nghĩa: Văn Sám Nguyện: Thành tâm sám hối tội lỗi từ muôn kiếp luân hồi do vô minh tạo tác, nay quay về nương tựa bóng từ quang của Đức Thế Tôn để được dẫn đường chỉ lối.

Bao tội khổ trong đường ác trược, Vì tham, sân, si, mạn gây nên. Thì hôm nay giữ trọn lời nguyền, Xin sám hối để lòng thanh thoát.
Trí Phật quang minh như nhật nguyệt, Từ bi vô lượng cứu quần sinh. Ôi! Từ lâu, ba chốn ngục hình, Giam giữ mãi, con nguyện ra khỏi,
Theo gót Ngài vượt qua khổ ải, Nương thuyền Từ vượt khỏi ái hà, Nhớ lời Ngài: 'Bờ giác không xa, Hành thập thiện cho đời tươi sáng.
Bỏ việc ác để đời quang đãng, Đem phúc lành gieo rắc phàm nhân.' Lời ngọc vàng ghi mãi bên lòng, Con nguyện được sống đời rộng rãi, Con niệm Phật để lòng nhớ mãi,

Rāga-dveṣa-mohābhimānād utpannāni duḥkhāni viśodhaye. Daśa-kuśala-karmāṇi kṛtvā sarva-sattveṣu kalyāṇaṃ vitarāmi, buddha-smṛtyā hṛdayaṃ śodhaye.

Nghĩa: Nguyện đoạn trừ tham, sân, si, mạn; thực hành mười điều lành, gieo rắc từ bi phúc đức cho đời và thường niệm danh hiệu Phật để nuôi dưỡng tâm thanh tịnh.

Hình bóng người cứu khổ chúng sanh, Để theo Ngài trên bước đường lành. Chúng con khổ, nguyện xin cứu khổ, Chúng con khổ nguyện xin tự độ. Ngoài tham lam, sân hận ngập trời, Phá si mê, trí tuệ tuyệt vời, Con nhớ đức Di Đà Lạc Quốc.
Phật A-Di-Đà thân kim sắc, Tướng tốt quang minh tự trang nghiêm. Năm tu di uyển chuyển bạch hào, Bốn biển lớn trong ngần mắt biếc. Trong hào quang hóa vô số Phật, Vô số Bồ-tát hiện ở trong. Bốn mươi tám nguyện độ chúng sanh, Chín phẩm sen vàng lên giải thoát.

Namo 'mitābhāya buddhāya suvarṇa-varṇāya mahā-prabhāvāya, aṣṭacatvāriṃśan-mahā-praṇidhānaiḥ sarva-sattvān Sukhāvatīṃ tārayate.

Nghĩa: Tán thán tướng hảo quang minh vi diệu và 48 đại nguyện tiếp dẫn chúng sanh về cõi Tây Phương Cực Lạc của Đức Từ Phụ A Di Đà.

Quy mạng lễ A Di Đà Phật, Ở phương Tây thế giới an lành, Con nay xin phát nguyện vãng sanh, Cúi xin đức Từ bi tiếp độ:
Nam Mô Tây Phương Cực Lạc Thế Giới Đại Từ Đại Bi A Di Đà Phật.
Nam Mô A Di Đà Phật (3 lần)
Nam Mô Đại Bi Quan Thế Âm Bồ Tát (3 lần)
Nam Mô Đại Thế Chí Bồ Tát (3 lần)
Nam Mô Thanh Tịnh Đại Hải Chúng Bồ Tát (3 lần).

Namo 'mitābhāya buddhāya, namo mahākāruṇikāyāvalokiteśvarāya, namo mahāsthāmaprāptāya, namo viśuddha-mahāsamudra-parṣade bodhisattvebhyaḥ.

Nghĩa: Phát nguyện vãng sanh Tây Phương Cực Lạc và chí tâm đảnh lễ Đức Phật A Di Đà, Quán Thế Âm Bồ Tát, Đại Thế Chí Bồ Tát cùng Thanh Tịnh Đại Hải Chúng Bồ Tát.

CHƠN NGÔN TỊNH PHÁP GIỚI: Án Lam. (7 lần)
CHƠN NGÔN TỊNH KHẨU NGHIỆP: Tu rị tu rị, ma ha tu rị, tu tu rị ta bà ha. (7 lần)
CHƠN NGÔN TỊNH BA NGHIỆP: Án ta phạ, bà phạ thuật đà ta phạ, đạt mạ ta phạ, bà phạ thuật độ hám. (7 lần)
ÁN THỔ ĐỊA CHƠN NGÔN: Nam mô tam mãn đa một đà nẫm. Án, độ rô độ rô, địa vĩ ta bà ha. (7 lần)
CHƠN NGÔN PHỔ CÚNG DƯỜNG: Án nga nga nẳng, tam bà phạ, phiệt nhựt ra hồng. (7 lần)

Oṃ raṃ svāhā. Oṃ śrī śrī mahāśrī śrīye svāhā. Oṃ svabhāva-śuddhāḥ sarva-dharmāḥ svabhāva-śuddho 'ham. Namo samanta-buddhānāṃ: Oṃ dhuru dhuru pṛthivīye svāhā. Oṃ gagana-saṃbhava vajra hoḥ.

Nghĩa: Năm bài chân ngôn thanh tịnh pháp giới, làm sạch khẩu nghiệp, thanh tịnh thân khẩu ý, an vị thần thổ địa và biến hiện hương hoa pháp âm cúng dường mười phương.

PHỤNG THỈNH BÁT KIM CANG:
1. Phụng thỉnh Thanh Trừ Tai Kim Cang
2. Phụng thỉnh Bích Độc Kim Cang
3. Phụng thỉnh Huỳnh Tùy Cầu Kim Cang
4. Phụng thỉnh Bạch Tịnh Thủy Kim Cang
5. Phụng thỉnh Xích Thanh Hỏa Kim Cang
6. Phụng thỉnh Định Trì Tai Kim Cang
7. Phụng thỉnh Tử Hiền Kim Cang
8. Phụng thỉnh Đại Thần Kim Cang
PHỤNG THỈNH TỨ BỒ TÁT:
1. Phụng thỉnh Kim Cang Quyến Bồ Tát
2. Phụng thỉnh Kim Cang Sách Bồ Tát
3. Phụng thỉnh Kim Cang Ái Bồ Tát
4. Phụng thỉnh Kim Cang Ngữ Bồ Tát

Aṣṭa-mahā-vajrapāla-āhvānaṃ: Nīla-vajra, Viṣa-vajra, Pīta-vajra, Śveta-vajra, Rakta-vajra, Śānti-vajra, Kṛṣṇa-vajra, Mahā-vajra. Catvāro bodhisattvāḥ: Vajrāṅkuśa, Vajrapāśa, Vajrasphoṭa, Vajrāveśa.

Nghĩa: Cung thỉnh Tám Vị Kim Cang hộ pháp bảo trì đàn tràng và Bốn Vị Bồ Tát Kim Cang gia trì người trì kinh, giúp dẹp trừ ma chướng hiểm nguy.

BÀI VĂN PHÁT NGUYỆN:
Nam Mô Thập Phương Thường Trụ Tam Bảo. (3 lần)
Cúi lạy Đấng Tam giới Tôn, Quy mạng cùng mười phương Phật.
Con nay phát nguyện rộng, Thọ trì Kinh Kim Cang,
Trên đền bốn ơn nặng, Dưới cứu ba đường khổ,
Nếu có ai thấy nghe, Đều phát tâm Bồ Đề,
Hết một báo thân này, Sanh qua cõi Cực Lạc.
Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật. (3 lần)

Namo daśadiś-ananta-ratnatrayāya. Praṇamya tri-lokanāthaṃ sarva-buddhāṃś ca, Vajracchedikā-dhāraṇāya mahā-praṇidhiṃ karomi. Sarva-sattvā bodhicittaṃ labdhvā Sukhāvatīṃ prayāntu.

Nghĩa: Bài Văn Phát Nguyện: Quy mạng Tam Bảo mười phương, thề nguyện thọ trì Kinh Kim Cang để đền ơn sâu nặng, cứu vớt ba cõi, dẫn dắt muôn loài đồng sanh Cực Lạc.

TÔI NGHE NHƯ VẦY: Một thuở nọ, Đức Phật cùng với 1.250 vị đại tỳ kheo ở tại vườn Cấp Cô Độc, trong Rừng cây Kỳ Đà của thành Xá Vệ.
Lúc đó là gần đến giờ thọ trai, Thế Tôn đắp y và cầm bát đi vào Đại thành Xá Vệ. Khi đã khất thực theo thứ tự ở trong thành ấy, Ngài trở về bổn xứ. Sau khi dùng cơm xong, Ngài gấp y, cất bình bát, rửa chân, trải tọa cụ, và ngồi xuống.

Evaṃ mayā śrutam: ekasmin samaye Bhagavān Śrāvastyāṃ viharati sma Jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme mahatā bhikṣu-saṃghena sārdham ardhatrayodaśabhir bhikṣu-śataiḥ. Atha khalu Bhagavān pūrvāhṇa-kāla-samaye nivāsya pātra-cīvaram ādāya Śrāvastīṃ mahā-nagarīṃ piṇḍāya prāvikṣat. Piṇḍacārikāṃ kṛtvā kṛta-bhakta-kṛtyaḥ paścādbhaktapiṇḍapāta-pratikrāntaḥ pātra-cīvaraṃ pratiśāmya pādau prakṣālya nyaṣīdat prajñapta evāsane.

Nghĩa: Khởi đầu bài kinh bằng nếp sinh hoạt bình dị thường nhật của Đức Phật: đắp y, ôm bát khất thực tuần tự, rửa chân, trải tòa ngồi thiền — hé lộ chân lý tối thượng hiển hiện ngay trong từng giây phút hiện tiền.

Bấy giờ, Trưởng lão Tu Bồ Đề đang ở giữa đại chúng, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, trịch áo lộ vai phải, gối phải quỳ sát đất, chắp tay cung kính và thưa với Phật rằng:
"Hy hữu thay, thưa Thế Tôn! Như Lai khéo hộ niệm chư Bồ-tát, khéo phó chúc chư Bồ-tát.
Thưa Thế Tôn! Thiện nam tử, thiện nữ nhân nào phát tâm Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, thì họ nên trụ như thế nào, hàng phục tâm của họ ra sao?"

Atha khalv āyuṣmān Subhūtis tasyām eva parṣadi saṃnipatito 'bhūt saṃniṣaṇṇaḥ. Atha kholthāyāsanād ekaṃsam uttarāsaṅgaṃ kṛtvā dakṣiṇaṃ jānu-maṇḍalaṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpya yena Bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇamya Bhagavantam etad avocat: āścaryam bhagavan paramāścaryam sugata yāvan mahatā anugraheṇānugṛhītā bodhisattvā mahāsattvās tathāgatena... Tat kathaṃ bhagavan bodhisattva-yāna-saṃprasthitena sthātavyaṃ kathaṃ pratipattavyaṃ kathaṃ cittaṃ pragrahītavyam?

Nghĩa: Tôn giả Tu Bồ Đề đại diện cho hàng Bồ Tát nêu lên câu hỏi cốt tủy nghìn đời: Người phát Bồ Đề tâm làm thế nào để an trụ tâm chân thật và làm sao để điều phục vọng tâm buông lung?

Đức Phật bảo:
"Lành thay, lành thay, Tu Bồ Đề! Đúng như lời ông nói. Như Lai khéo hộ niệm chư Bồ-tát, khéo phó chúc chư Bồ-tát. Ông nay hãy lắng nghe. Ta sẽ thuyết giảng cho ông.
Thiện nam tử, thiện nữ nhân nào phát tâm Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, thì họ nên trụ như vầy, hàng phục tâm của họ như vầy."
"Dạ vâng, thưa Thế Tôn! Con vui thích muốn nghe."

Bhagavān āha: sādhu sādhu Subhūte, evam etac Chubhūte yathā vadasi... tena hi Subhūte śṛṇu sādhu ca suṣṭhu ca manasikuru, bhāṣiṣye 'haṃ te yathā bodhisattva-yāna-saṃprasthitena sthātavyaṃ yathā pratipattavyaṃ yathā cittaṃ pragrahītavyam. Evaṃ bhagavann ity āyuṣmān Subhūtir Bhagavato 'śrauṣīt.

Nghĩa: Đức Phật khen ngợi câu hỏi khế hợp đại cơ duyên và hứa khả chỉ dạy rốt ráo con đường an trụ và hàng phục tâm cho người tu Đại Thừa.

Phật bảo ngài Tu Bồ Đề:
"Chư đại Bồ-tát nên hàng phục tâm của họ như vầy:
'Tất cả muôn loại chúng sanh--những loài sanh từ trứng, sanh từ bào thai, sanh từ ẩm ướt, sanh từ biến hóa; hoặc có sắc, vô sắc, có tưởng, vô tưởng, chẳng phải hoàn toàn có tưởng, hay chẳng phải hoàn toàn vô tưởng--ta đều khiến chúng nhập Vô Dư Niết Bàn để mà diệt độ.'"

Bhagavān etad avocat: iha Subhūte bodhisattva-yāna-saṃprasthitena evaṃ cittam utpādayitavyam: yāvantaḥ Subhūte sattvāḥ sattvadhātau sattva-saṃgraheṇa saṃgṛhītā aṇḍajā vā jarāyujā vā saṃsvedajā vā aupapādukā vā rūpiṇo vā arūpiṇo vā saṃjñino vā asaṃjñino vā naiva-saṃjñino-nāsaṃjñino vā... sarve te mayā 'nupadhiśeṣe nirvāṇa-dhātau parinirvāpayitavyāḥ.

Nghĩa: Đại Thừa Chánh Tông: Tâm Bồ Tát bao la không ngằn mé, lập thệ nguyện dẫn dắt toàn thể muôn loài trong khắp chín cõi đều chứng đắc cảnh giới giải thoát rốt ráo Vô Dư Niết Bàn.

"Tuy vô lượng, vô số, vô biên chúng sanh được diệt độ như thế, nhưng thật chẳng có chúng sanh nào được diệt độ.
Vì sao thế, Tu Bồ Đề? Bởi nếu Bồ-tát nào có ngã tướng, nhân tướng, chúng sanh tướng, hay thọ giả tướng, thì tức không phải Bồ-tát."

Evam aprameyān api sattvān parinirvāpya na kaścit sattvaḥ parinirvāpito bhavati. Tat kasya hetoḥ? Sacet Subhūte bodhisattvasya sattva-saṃjñā pravarteta, ātma-saṃjñā vā sattva-saṃjñā vā jīva-saṃjñā vā pudgala-saṃjñā vā pravarteta, na sa bodhisattva iti vaktavyaḥ.

Nghĩa: Dù độ tận vô lượng chúng sanh mà tâm vẫn tuyệt không thấy có một chúng sanh nào được độ; hễ còn vướng chấp bốn tướng (ta, người, chúng sanh, thọ giả) thì chưa phải là Bồ Tát chân thật.

"Lại nữa, Tu Bồ Đề! Bồ-tát không nên trụ ở bất cứ nơi đâu để làm bố thí, bao gồm không trụ sắc mà bố thí, không trụ thanh, hương, vị, xúc, pháp mà bố thí.
Này Tu Bồ Đề! Bồ-tát nên như vậy mà bố thí và chớ trụ nơi tướng.
Vì sao thế? Bởi nếu Bồ-tát nào không trụ tướng mà bố thí, thời phước đức ấy sẽ chẳng thể suy lường."

Api tu khalu punaḥ Subhūte na bodhisattvena vastu-pratiṣṭhitena dānaṃ dātavyam, na kvacit pratiṣṭhitena dānaṃ dātavyam, na rūpa-pratiṣṭhitena dānaṃ dātavyam, na śabda-gandha-rasa-spraṣṭavya-dharma-pratiṣṭhitena dānaṃ dātavyam. Evaṃ hi Subhūte bodhisattvena dānaṃ dātavyaṃ yathā na nimitta-saṃjñāyām api pratiṣṭhihate. Tat kasya hetoḥ? Yaḥ Subhūte bodhisattvo 'pratiṣṭhito dānaṃ dadāti, tasya Subhūte puṇya-skandhasya na sukaraṃ pramāṇam udgrahītum.

Nghĩa: Diệu hạnh bố thí Ba-la-mật: Làm việc lành mà không bám chấp vào sáu trần (sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp), không thấy người cho, kẻ nhận và vật đem cho (tam luân không tịch); phước đức đó lớn không thể đo lường.

"Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghĩ sao? Hư không ở phương đông có thể suy lường được chăng?"
"Dạ không, thưa Thế Tôn!"
"Này Tu Bồ Đề! Hư không ở phương nam, tây, bắc, bốn hướng ở bốn góc, cùng phương trên và phương dưới có thể suy lường được chăng?"
"Dạ không, thưa Thế Tôn!"
"Này Tu Bồ Đề! Phước đức của vị Bồ-tát nào không trụ tướng mà bố thí, thì cũng lại như vậy--không thể suy lường. Này Tu Bồ Đề! Bồ-tát chỉ nên như lời Phật dạy mà trụ."

Tat kiṃ manyase Subhūte sukaraṃ pūrvāyāṃ diśy ākāśasya pramāṇam udgrahītum? Subhūtir āha: no hīdaṃ bhagavan. Bhagavān āha: dakṣiṇasyāṃ paścimāyām uttarasyām adha ūrdhvaṃ dig-vidikṣu sukaraṃ sarvato daśasu dikṣv ākāśasya pramāṇam udgrahītum? Subhūtir āha: no hīdaṃ bhagavan. Bhagavān āha: evam eva Subhūte yo bodhisattvo 'pratiṣṭhito dānaṃ dadāti tasya puṇya-skandhasya na sukaraṃ pramāṇam udgrahītum.

Nghĩa: Phước đức của tâm bố thí vô trụ cũng thênh thang rộng lớn như hư không mười phương bao la vô tận; hành giả hãy an trụ nơi tự tánh rỗng rang ấy.

"Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghĩ sao? Có thể dựa vào thân tướng để thấy Như Lai chăng?"
"Dạ không, thưa Thế Tôn! Chẳng thể dựa vào thân tướng để thấy Như Lai. Vì sao thế? Bởi thân tướng mà Như Lai nói, tức chẳng phải thân tướng."
Phật bảo ngài Tu Bồ Đề:
"Phàm những gì có hình tướng đều là hư vọng. Nếu thấy các tướng mà chẳng phải tướng, thì tức thấy Như Lai."

Tat kiṃ manyase Subhūte lakṣaṇa-saṃpadā tathāgato draṣṭavyaḥ? Subhūtir āha: no hīdaṃ bhagavan, na lakṣaṇa-saṃpadā tathāgato draṣṭavyaḥ. Tat kasya hetoḥ? Yā sā bhagavan lakṣaṇa-saṃpat tathāgatena bhāṣitā saivālakṣaṇa-saṃpat. Bhagavān āha: yāvat Subhūte lakṣaṇa-saṃpat tāvan mṛṣā, yāvad alakṣaṇa-saṃpat tāvan na mṛṣeti hi lakṣaṇālakṣaṇatas tathāgato draṣṭavyaḥ.

Nghĩa: Phàm sở hữu tướng giai thị hư vọng: Mọi hình tướng hữu vi đều do duyên sanh giả hợp. Nhận chân được thực tánh vô tướng của muôn pháp chính là diện kiến Pháp Thân chân thật của Như Lai.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật rằng:
"Bạch Thế Tôn! Có chúng sanh nào ở vị lai, khi nghe được những lời chương cú như thế mà khởi lòng tin thật chăng?"
Phật bảo ngài Tu Bồ Đề:
"Chớ nói như vậy! Sau khi Như Lai diệt độ, có những người tu phước trì giới ở trong 500 năm sau cùng, sẽ có thể sanh tín tâm nơi chương cú này mà tin là thật.
Ông phải biết người đó chẳng những đã gieo trồng căn lành ở nơi của một Đức Phật, hai Đức Phật, ba, bốn, hay năm Đức Phật, mà họ đã gieo trồng các căn lành ở nơi của vô lượng ngàn vạn chư Phật.
Này Tu Bồ Đề! Tất cả những ai nghe qua chương cú như thế, cho đến chỉ một niệm sanh tín tâm thanh tịnh, Như Lai đều biết và thấy rõ. Các chúng sanh ấy sẽ được vô lượng phước đức như vậy."

Subhūtir avocat: asti bhagavan kecit sattvā bhaviṣyanty anāgate 'dhvani paścime kāle... ya imeṣv evaṃrūpeṣu sūtrānta-padeṣu bhāṣyamāṇeṣu bhūta-saṃjñām utpādayiṣyanti? Bhagavān āha: mā Subhūte evam vocaḥ... api tu khalu punaḥ Subhūte bhaviṣyanty anāgate 'dhvani bodhisattvāḥ śīlavanto guṇavantaḥ prajñāvantaś ca... naika-buddha-paryupāsitā naika-buddhāvaropita-kuśala-mūlā bhaviṣyanti. Jñātās te Subhūte tathāgatena dṛṣṭās te tathāgatena, sarve te 'prameyaṃ puṇya-skandhaṃ prasaviṣyanti.

Nghĩa: Khen ngợi căn lành hy hữu: Bậc hành giả đời mạt pháp sinh tâm chánh tín thanh tịnh khi nghe kinh này đã từng vun bồi căn lành sâu dày nơi vô lượng muôn ức chư Phật.

"Vì sao thế? Bởi các chúng sanh ấy không còn có ngã tướng, nhân tướng, chúng sanh tướng, thọ giả tướng, vô pháp tướng, và cũng chẳng phải phi pháp tướng.
Vì sao thế? Bởi nếu tâm của những chúng sanh ấy nắm giữ tướng, thì tức đã chấp trước nơi ngã, nhân, chúng sanh, và thọ giả. Nếu nắm giữ pháp tướng, thì tức đã chấp trước nơi ngã, nhân, chúng sanh, và thọ giả.
Vì sao thế? Bởi nếu nắm giữ chẳng phải pháp tướng, thì tức đã chấp trước nơi ngã, nhân, chúng sanh, và thọ giả. Vì thế, không nên nắm giữ pháp và càng không nên nắm giữ chẳng phải Pháp.
Do bởi lẽ này nên Như Lai thường nói:
'Tỳ kheo các ông phải biết rằng, Pháp của Ta nói dụ như chiếc bè.'
Pháp còn phải xả, hà huống chẳng phải Pháp."

Tat kasya hetoḥ? Na hi teṣāṃ Subhūte bodhisattvānām ātma-saṃjñā pravartate, na sattva-saṃjñā na jīva-saṃjñā na pudgala-saṃjñā pravartate. Nāpi teṣāṃ dharma-saṃjñā pravartate, nādharma-saṃjñā... Tasmād idaṃ saṃdhāya tathāgatena bhāṣitaṃ kolopamaṃ dharma-paryāyam ājānadbhir dharmā eva prahātavyāḥ prāg evādharmāḥ.

Nghĩa: Pháp dụ như chiếc bè đưa người qua sông: Đến bờ giác ngộ thì chiếc bè giáo pháp cũng phải buông xả, không chấp trước vào Pháp huống chi là Phi Pháp (tà pháp lỗi lầm).

"Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghĩ sao? Như Lai có đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác chăng? Như Lai có thuyết Pháp gì chăng?"
Ngài Tu Bồ Đề thưa:
"Như con hiểu lời Phật dạy, không có pháp nhất định gọi là Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, cũng không có pháp nhất định để Như Lai có thể nói.
Vì sao thế? Bởi Pháp của Như Lai nói đều không thể nắm giữ và không thể nói. Chúng chẳng phải Pháp, hay chẳng phải phi pháp.
Vì sao thế? Bởi hết thảy hiền thánh đều nhân do Pháp vô vi mà có sai biệt."

Tat kiṃ manyase Subhūte asti sa kaścid dharmo yas tathāgatena anuttarā samyaksambodhir ity abhisaṃbuddhaḥ? Kaścid vā dharmas tathāgatena deśitaḥ? Subhūtir āha: yathāhaṃ bhagavato bhāṣitasyārtham ājānāmi nāsti sa kaścid dharmo yas tathāgatenānuttarā samyaksambodhir ity abhisaṃbuddhaḥ... Yo 'sau tathāgatena dharmo deśito 'grāhyaḥ so 'nabhilapyaḥ, na sa dharmo nādharmaḥ. Tat kasya hetoḥ? Asaṃskṛta-prabhāvitā hy ārya-pudgalāḥ.

Nghĩa: Vô sở đắc vô sở thuyết: Phật đạo vốn tuyệt dứt ngôn từ suy nghĩ, không có khuôn mẫu cố định nào. Các bậc hiền thánh đều nương nơi Pháp vô vi tịch diệt mà hiển lộ các cấp bậc phương tiện độ sinh.

"Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghĩ sao? Nếu có người lấy thất bảo đầy khắp Tam Thiên Đại Thiên Thế Giới để làm bố thí, thì phước đức đạt được của người ấy có nhiều chăng?"
Ngài Tu Bồ Đề thưa:
"Rất nhiều, thưa Thế Tôn!
Vì sao thế? Bởi phước đức ấy chẳng phải là tánh của phước đức. Cho nên Như Lai mới nói phước đức đó là nhiều."

Tat kiṃ manyase Subhūte yaḥ kaścit kulaputro vā kuladuhitā vemāṃ tri-sāhasra-mahā-sāhasraṃ loka-dhātuṃ sapta-ratna-paripūrṇaṃ kṛtvā dānaṃ dadyāt, api nu sa kulaputro vā kuladuhitā vā tato-nidānaṃ bahu puṇya-skandhaṃ prasunuyāt? Subhūtir āha: bahu bhagavan... Tat kasya hetoḥ? Yo 'sau bhagavan puṇya-skandhas tathāgatena bhāṣitaḥ apuṇya-skandhaḥ sa tathāgatena bhāṣitaḥ.

Nghĩa: Bố thí ngọc báu đầy tam thiên thế giới dẫu được phước hữu lậu khôn xiết, nhưng đó chỉ là phước nhân duyên có sinh có diệt, chẳng phải tánh chân thật vô vi.

"Nếu lại có người đối với Kinh này mà thọ trì dẫu chỉ bốn câu kệ và thuyết giảng cho người khác, thời phước đó còn hơn người kia.
Vì sao thế, Tu Bồ Đề? Bởi tất cả chư Phật cùng Pháp Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác của chư Phật đều từ Kinh này lưu xuất.
Này Tu Bồ Đề! Gọi là Phật Pháp tức chẳng phải Phật Pháp."

Yaś cetaḥ Subhūte sūtrād antaśaś catuṣpadikām api gāthām udgṛhya parebhyo deśayed udgrāhayet, ayam eva tato-nidānaṃ bahutaraṃ puṇya-skandhaṃ prasunuyāt. Tat kasya hetoḥ? Ato nirjātā hi Subhūte tathāgatānām anuttarā samyaksambodhiḥ, ato nirjātāś ca buddhā bhagavantaḥ. Buddha-dharmā buddha-dharmā iti Subhūte 'buddhadharmāś caiva te tathāgatena bhāṣitāḥ.

Nghĩa: Thọ trì và giảng thuyết dù chỉ một bài kệ bốn câu kinh này, công đức vượt hơn cúng dường cả tam giới; bởi vì toàn bộ chư Phật mười phương cùng chánh pháp giác ngộ đều từ kinh này mà lưu xuất.

"Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghĩ sao? Vị Dự Lưu có thể khởi nghĩ rằng mình đã đắc Quả Dự Lưu chăng?"
Ngài Tu Bồ Đề thưa:
"Dạ không, thưa Thế Tôn! Vì sao thế? Bởi Dự Lưu có nghĩa là vào dòng, nhưng ngài thật không chỗ vào, không nhập sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp. Cho nên ngài gọi là Dự Lưu."
"Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghĩ sao? Vị Nhất Lai có thể khởi nghĩ rằng mình đã đắc Quả Nhất Lai chăng?"
Ngài Tu Bồ Đề thưa:
"Dạ không, thưa Thế Tôn! Vì sao thế? Bởi Nhất Lai có nghĩa là một lần trở lại, nhưng ngài thật chẳng có một lần trở lại. Cho nên ngài gọi là Nhất Lai."

Tat kiṃ manyase Subhūte api nu srotāpannasyaivaṃ bhavati: mayā srotāpatti-phalaṃ prāptam iti? Subhūtir āha: no hīdaṃ bhagavan. Tat kasya hetoḥ? Na hi sa kaṃcid dharmaṃ samāpannaḥ... Tat kiṃ manyase Subhūte api nu sakṛdāgāmina evaṃ bhavati: mayā sakṛdāgāmi-phalaṃ prāptam iti? Subhūtir āha: no hīdaṃ bhagavan. Tat kasya hetoḥ? Na hi sa kaścid dharmo yaḥ sakṛd-āgamanaṃ nāma samāpannaḥ.

Nghĩa: Tâm chứng quả Dự Lưu (vào dòng thánh) và Nhất Lai (còn một lần tái sinh): Tuy mang danh chứng quả nhưng trong tâm thanh tịnh không hề có tướng sở đắc hay bám chấp sắc trần.

"Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghĩ sao? Vị Bất Hoàn có thể khởi nghĩ rằng mình đã đắc Quả Bất Hoàn chăng?"
Ngài Tu Bồ Đề thưa: "Dạ không, thưa Thế Tôn! Vì sao thế? Bởi Bất Hoàn có nghĩa là không trở lại, nhưng ngài thật chẳng phải không trở lại. Cho nên ngài gọi là Bất Hoàn."
"Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghĩ sao? Bậc A La Hán có thể khởi nghĩ rằng mình đã đắc Đạo A La Hán chăng?"
Ngài Tu Bồ Đề thưa: "Dạ không, thưa Thế Tôn! Vì sao thế? Bởi thật chẳng có pháp nào gọi là A La Hán. Thưa Thế Tôn! Nếu bậc A La Hán khởi nghĩ rằng mình đã đắc Đạo A La Hán, thì tức đã chấp trước nơi ngã, nhân, chúng sanh, và thọ giả.
Thưa Thế Tôn! Đức Phật nói con đắc Vô Tranh Chánh Định, là bậc đệ nhất trong hàng người, và là bậc A La Hán ly dục đệ nhất. Thưa Thế Tôn! Con không khởi nghĩ rằng mình là bậc A La Hán ly dục. Thưa Thế Tôn! Nếu con khởi nghĩ rằng mình đã đắc Đạo A La Hán, thì Thế Tôn sẽ không nói rằng Tu Bồ Đề là người ưa thích hạnh vô tranh. Do Tu Bồ Đề thật vô sở hành, nên gọi Tu Bồ Đề là người ưa thích hạnh vô tranh."

Api nu anāgāmina evaṃ bhavati: mayā anāgāmi-phalaṃ prāptam iti? Subhūtir āha: no hīdaṃ bhagavan... Api nv arhata evaṃ bhavati: mayārhattvaṃ prāptam iti? Subhūtir āha: no hīdaṃ bhagavan. Saced arhata evaṃ syān mayārhattvaṃ prāptam iti sa eva tasyātma-grāho bhavet, sattva-grāho jīva-grāhaḥ pudgala-grāho bhavet. Bhagavān me 'raṇā-vihāriṇām agryo nirdiṣṭaḥ... Na me bhagavann evaṃ bhavati: arhan samyaksambuddho 'ham asmi rāga-virata iti.

Nghĩa: Tôn giả Tu Bồ Đề chứng Vô Tranh Tam Muội tột đỉnh chính vì tâm hoàn toàn rỗng lặng, không hề có ý niệm 'tôi là bậc A La Hán'; hễ khởi tâm thấy mình đắc đạo thì tức khắc rơi vào ngã chấp.

Phật bảo ngài Tu Bồ Đề:
"Ý ông nghĩ sao? Thuở xưa Như Lai ở nơi của Đức Phật Nhiên Đăng đã có đắc Pháp nào chăng?"
"Dạ không, thưa Thế Tôn! Như Lai ở nơi của Đức Phật Nhiên Đăng thật chẳng có đắc Pháp nào."
"Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghĩ sao? Bồ-tát có trang nghiêm Phật độ chăng?"
"Dạ không, thưa Thế Tôn! Vì sao thế? Bởi Trang nghiêm Phật độ tức chẳng phải trang nghiêm. Cho nên gọi là trang nghiêm."

Bhagavān āha: tat kiṃ manyase Subhūte asti sa kaścid dharmo yas tathāgatena Dīpaṅkarasya tathāgatasyāntikād udgṛhītaḥ? Subhūtir āha: no hīdaṃ bhagavan... Bhagavān āha: yaḥ kaścit Subhūte bodhisattva evaṃ vaded: ahaṃ buddha-kṣetrāṇi niṣpādayiṣyāmīti, sa vitathaṃ vadet. Tat kasya hetoḥ? Buddha-kṣetra-niṣpattir iti Subhūte 'niṣpattiḥ sā tathāgatena bhāṣitā.

Nghĩa: Trang nghiêm Phật độ bằng tâm thanh tịnh vô trụ; không đắm vào hình tướng cung điện lầu gác hữu vi, mà thấu hiểu tự tánh thanh tịnh bản nhiên của cõi Phật.

"Vì thế, Tu Bồ Đề! Chư đại Bồ-tát nên sanh tâm thanh tịnh như vậy. Họ không nên trụ sắc sanh tâm, không nên trụ thanh, hương, vị, xúc, pháp sanh tâm. Hãy nên vô sở trụ mà sanh tâm.
Này Tu Bồ Đề! Ví như có người thân như Vua núi Diệu Cao. Ý ông nghĩ sao? Thân ấy có lớn chăng?"
Ngài Tu Bồ Đề thưa:
"Rất lớn, thưa Thế Tôn! Vì sao thế? Bởi Phật nói không thân mới gọi là thân lớn."

Tasmāt tarhi Subhūte bodhisattvena mahāsattvena evam apratiṣṭhitaṃ cittam utpādayitavyam na kvacit pratiṣṭhitaṃ cittam utpādayitavyam, na rūpa-pratiṣṭhitaṃ cittam utpādayitavyam, na śabda-gandha-rasa-spraṣṭavya-dharma-pratiṣṭhitaṃ cittam utpādayitavyam. Tad yathāpi nāma Subhūte puruṣo bhaved upeta-kāyo mahā-kāyo yasyaiti-rūpa ātma-bhāvaḥ syāt tadyathā Sumeruḥ parvata-rājaḥ... abhāvaḥ sa bhagavaṃs tathāgatena bhāṣitaḥ, tenocyate mahā-kāya iti.

Nghĩa: Ưng vô sở trụ nhi sanh kỳ tâm: Trọng tâm của toàn bộ kinh Kim Cang. Tâm Bồ Đề không nương gá vào bất kỳ trần cảnh nào mà tự nhiên hiển lộ cùng khắp như hư không, đó mới chính là Đại Thân Pháp Thân chân thật.

"Này Tu Bồ Đề! Ví như có số lượng sông Hằng bằng số cát ở trong một sông Hằng. Ý ông nghĩ sao? Số cát của những sông Hằng ấy có nhiều chăng?"
Ngài Tu Bồ Đề thưa:
"Rất nhiều, thưa Thế Tôn! Chỉ với số lượng của những sông Hằng thôi, thì cũng đã nhiều vô số. Hà huống là cát của chúng."
"Này Tu Bồ Đề! Ta bây giờ sẽ nói thật cho ông biết. Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân nào lấy thất bảo đầy khắp Tam Thiên Đại Thiên Thế Giới, rồi với số lượng của Tam Thiên Đại Thiên Thế Giới đó bằng số cát của tất cả những sông Hằng kia để làm bố thí, thì phước đức có được có nhiều chăng?"
Ngài Tu Bồ Đề thưa: "Rất nhiều, thưa Thế Tôn!"
Phật bảo ngài Tu Bồ Đề:
"Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân nào đối với Kinh này mà thọ trì dẫu chỉ bốn câu kệ và thuyết giảng cho người khác, thời phước đức ấy còn vượt hơn phước đức ở trước."

Tat kiṃ manyase Subhūte yāvantyo Gaṅgāyāṃ mahā-nadyāṃ vālikās tāvantya eva Gaṅgā-nadyo bhaveyuḥ, tāsu yā vālikās tāvanto loka-dhātavo bhaveyuḥ... yadi kaścit tān loka-dhātūn sapta-ratna-paripūrṇaṃ kṛtvā tathāgatebhyo dānaṃ dadyāt... yaś cāsmin dharma-paryāye antaśaś catuṣpadikām api gāthām udgṛhya parebhyo deśayed ayam eva tato-nidānaṃ bahutaraṃ puṇya-skandhaṃ prasunuyāt.

Nghĩa: Phước vô vi thắng hơn phước hữu vi: Dẫu đem vô lượng thất bảo trải khắp hằng hà sa thế giới cúng dường, phước ấy vẫn có hạn; duy chỉ có việc ngộ và truyền trao bốn câu kệ Bát Nhã mới giúp chúng sanh dứt nguồn sanh tử.

"Lại nữa, Tu Bồ Đề! Ở bất cứ nơi nào giảng Kinh này, thậm chí chỉ giảng bốn câu kệ, thời phải biết nơi đó, tất cả trời, người, và phi thiên trong thế gian đều nên cúng dường như tháp của Phật. Hà huống là những ai có thể thọ trì và đọc tụng trọn vẹn.
Này Tu Bồ Đề! Ông phải biết người đó đã thành tựu Pháp tối thượng hy hữu đệ nhất. Ở nơi nào có Kinh điển này, thì tức là nơi ấy có Phật hoặc đệ tử tôn quý."

Api tu khalu punaḥ Subhūte yasmin pṛthivī-pradeśe itaḥ sūtrād antaśaś catuṣpadikāpi gāthā bhāṣyeta vā sa pṛthivī-pradeśaś caitya-bhūto bhavet sadevamānuṣāsurasya lokasya, kaḥ punar vādo ya imaṃ sūtrāntaṃ sakalaṃ samāptaṃ dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti... sa pṛthivī-pradeśaḥ śāstā vā tatra viharaty anyataro vā vijñaguru-sthānīyaḥ.

Nghĩa: Nơi nào có kinh Kim Cang thì nơi ấy trang nghiêm như bảo tháp Phật, chư thiên quỷ thần đều kính cẩn phụng thờ; bởi chính kinh này là Pháp thân xá lợi trường tồn của Đấng Giác Ngộ.

Lúc bấy giờ, ngài Tu Bồ Đề bạch Phật rằng:
"Bạch Thế Tôn! Kinh này tên là gì, và chúng con phụng trì như thế nào?"
Phật bảo ngài Tu Bồ Đề:
"Kinh này tên là Kim Cang Bát Nhã Ba La Mật. Với danh tự này, ông hãy theo đó mà phụng trì.
Vì sao thế, Tu Bồ Đề? Bởi Bát Nhã Ba La Mật mà Phật nói, tức chẳng phải Bát Nhã Ba La Mật. Cho nên gọi là Bát Nhã Ba La Mật.
Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghĩ sao? Như Lai có thuyết Pháp gì chăng?"
Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật rằng:
"Bạch Thế Tôn! Như Lai không có thuyết Pháp gì."

Atha khalv āyuṣmān Subhūtir Bhagavantam etad avocat: ko nāmo 'yaṃ bhagavan dharma-paryāyaḥ kathaṃ cainaṃ dhārayāmi? Bhagavān āha: Vajracchedikā nāma prajñāpāramitā dharma-paryāyaḥ, evam enaṃ dhāraya. Tat kasya hetoḥ? Yā caiva Subhūte prajñāpāramitā tathāgatena bhāṣitā saivāpāramitā tathāgatena bhāṣitā. Tat kiṃ manyase Subhūte asti sa kaścid dharmo yas tathāgatena bhāṣitaḥ? Subhūtir āha: no hīdaṃ bhagavan, nāsti sa kaścid dharmo yas tathāgatena bhāṣitaḥ.

Nghĩa: Đặt định tôn danh Vajracchedikā (Kinh Kim Cang): Trí tuệ thấu suốt như ngọc kim cương sắc bén chặt đứt mọi lưới nghi vô minh phiền não; chân lý lìa tướng ngôn ngữ nên Phật nói mà không nói.

"Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghĩ sao? Số lượng vi trần của Tam Thiên Đại Thiên Thế Giới có nhiều chăng?"
Ngài Tu Bồ Đề thưa: "Rất nhiều, thưa Thế Tôn!"
"Này Tu Bồ Đề! Các vi trần mà Như Lai nói, tức chẳng phải vi trần. Cho nên gọi là vi trần. Thế giới mà Như Lai nói, tức chẳng phải thế giới. Cho nên gọi là thế giới.
Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghĩ sao? Có thể dựa vào 32 tướng để thấy Như Lai chăng?"
"Dạ không, thưa Thế Tôn! Không thể dựa vào 32 tướng mà thấy được Như Lai. Vì sao thế? Bởi 32 tướng mà Như Lai nói, tức chẳng phải 32 tướng. Cho nên gọi là 32 tướng."
"Này Tu Bồ Đề! Giả sử có thiện nam tử, thiện nữ nhân nào đem thân mạng bố thí nhiều như cát sông Hằng; nhưng nếu lại có người đối với Kinh này mà thọ trì dẫu chỉ bốn câu kệ và thuyết giảng cho người khác, thì phước đó còn nhiều hơn."

Yāvat Subhūte tri-sāhasra-mahā-sāhasre loka-dhātau pṛthivī-rajaḥ saṃvidyate api nu tad bahu bhavet? Subhūtir āha: bahu bhagavan... Yā sā bhagavan pṛthivī-rajas tathāgatena bhāṣitā arajas tathāgatena bhāṣitā, tenocyate pṛthivī-raja iti. Dvātriṃśatā mahāpuruṣa-lakṣaṇais tathāgato draṣṭavyaḥ? No hīdaṃ bhagavan... Yaś ca kulaputro vā kuladuhitā vā dine-dine Gaṅgā-nadī-vālikāsamān ātmabhāvān parityajed... yaś ceto dharma-paryāyād antaśaś catuṣpadikām api gāthām udgṛhya parebhyo deśayed ayam eva tato bahutaraṃ puṇyaṃ prasunuyāt.

Nghĩa: Vi trần và thế giới đều là tướng duyên hợp rỗng không; 32 tướng hảo cũng là tướng thị hiện; thấu triệt lý không thọ trì kinh Kim Cang còn quý giá hơn hy sinh thân mạng nhiều đời nhiều kiếp.

Khi nghe Phật giảng Kinh này, ngài Tu Bồ Đề thâm giải nghĩa thú, nghẹn ngào rơi lệ, rồi thưa với Phật rằng:
"Thưa Thế Tôn, thật hiếm có thay khi được Phật giảng Kinh điển sâu xa như vậy. Từ lúc đắc tuệ nhãn cho đến nay, con chưa từng bao giờ nghe được Kinh nào như thế.
Thưa Thế Tôn! Nếu lại có người nghe được Kinh này với tín tâm thanh tịnh, thì tức sẽ sanh thật tướng, và phải biết người ấy đã thành tựu đệ nhất hy hữu công đức. Thưa Thế Tôn! Thật tướng tức là chẳng phải tướng. Cho nên Như Lai gọi là thật tướng.
Thưa Thế Tôn! Con nay nghe được Kinh điển như vầy và tín giải thọ trì, việc đó chẳng khó là bao. Nhưng nếu có chúng sanh nào trong 500 năm sau cùng ở vào đời vị lai mà nghe được Kinh này và tín giải thọ trì, thời người ấy thật là hiếm có vô cùng. Vì sao thế? Bởi người ấy không có ngã tướng, nhân tướng, chúng sanh tướng, và thọ giả tướng. Vì sao thế? Bởi ngã tướng tức là chẳng phải tướng. Nhân tướng, chúng sanh tướng, và thọ giả tướng tức là chẳng phải tướng. Vì sao thế? Bởi lìa tất cả mọi tướng gọi là chư Phật."

Atha khalv āyuṣmān Subhūtir dharma-pravegena aśrūṇi prāmuñcat. So 'śrūṇi pramṛjya Bhagavantam etad avocat: āścaryam bhagavan paramāścaryam sugata yāvad ayaṃ dharma-paryāyas tathāgatena bhāṣito yato me jñānam utpannam, na mayā jātu pūrvam evaṃrūpo dharma-paryāyaḥ śruta-pūrvaḥ... Yaś ca bhagavan śrutvā bhūta-saṃjñām utpādayiṣyati sa paramāścaryeṇa samanvāgato bhaviṣyati. Yā caiṣā bhūta-saṃjñā saivāsaṃjñā... Ya eka-saṃjñā-prahīṇāḥ sarva-saṃjñāpagatā hi buddhā bhagavantaḥ.

Nghĩa: Tôn giả Tu Bồ Đề cảm xúc rơi lệ trước diệu nghĩa thậm thâm: Ly nhất thiết chư tướng tức danh chư Phật (Lìa tất cả mọi hư tướng giả lập chính là hiện thân của chư Phật Giác Ngộ).

Phật bảo ngài Tu Bồ Đề:
"Như thị, như thị! Nếu có ai nghe được Kinh này mà không kinh hoàng, không sợ hãi, hoặc không khiếp nhược, thời phải biết người ấy thật là hy hữu.
Vì sao thế, Tu Bồ Đề? Bởi đệ nhất môn Đáo Bỉ Ngạn mà Như Lai nói, tức chẳng phải đệ nhất môn Đáo Bỉ Ngạn. Cho nên gọi là đệ nhất môn Đáo Bỉ Ngạn.
Này Tu Bồ Đề! Nhẫn Nhục Độ mà Như Lai nói, tức chẳng phải Nhẫn Nhục Độ. Cho nên gọi là Nhẫn Nhục Độ.
Vì sao thế, Tu Bồ Đề? Đó cũng như ta thuở xưa bị vua Đấu Tranh cắt xẻo thân thể, lúc bấy giờ ta không có ngã tướng, nhân tướng, chúng sanh tướng, và thọ giả tướng. Vì sao thế? Bởi thuở xưa khi bị cắt xẻo thân thể, nếu ta có ngã tướng, nhân tướng, chúng sanh tướng, hay thọ giả tướng, thì ta tất đã khởi sân hận.
Này Tu Bồ Đề! Nhớ lại 500 đời ở thuở quá khứ, ta đã từng làm một vị tiên tu hạnh nhẫn nhục. Ở trong những đời ấy, ta đều không có ngã tướng, nhân tướng, chúng sanh tướng, hay thọ giả tướng."

Bhagavān āha: evam etat Subhūte, paramāścaryasamanvāgatās te sattvā bhaviṣyanti ya iha sūtre bhāṣyamāṇe nottrasiṣyanti na saṃtrasiṣyanti na saṃtrāsam āpatsyante... Yā caiṣā Subhūte kṣānti-pāramitā tathāgatena bhāṣitā saivāpāramitā. Tat kasya hetoḥ? Yadā me Subhūte Kali-rājā aṅga-pratyaṅga-māṃsāny acchindat nāsīn me tasmin samaye ātma-saṃjñā vā sattva-saṃjñā vā jīva-saṃjñā vā pudgala-saṃjñā vā, nāpi me kācid vyāpāda-saṃjñā babhūva.

Nghĩa: Nhẫn nhục Ba-la-mật siêu tuyệt: Thuở xưa bị vua Ca-lợi lăng trì xẻo thịt, Đức Phật không hề khởi tâm oán hận nhờ thấu suốt lý vô ngã vô tướng; người nghe kinh không hoang mang kinh sợ là bậc thượng căn.

"Vì thế, Tu Bồ Đề! Bồ-tát nên lìa tất cả tướng và phát tâm Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác. Họ không nên trụ sắc sanh tâm, không nên trụ thanh, hương, vị, xúc, pháp sanh tâm. Hãy nên vô sở trụ mà sanh tâm. Nếu tâm có chỗ trụ, thì tức chẳng phải trụ. Cho nên Phật mới nói: 'Tâm của Bồ-tát không nên trụ sắc mà bố thí.'
Này Tu Bồ Đề! Vì muốn làm lợi ích cho hết thảy chúng sanh, Bồ-tát nên bố thí như thế. Tất cả mọi tướng mà Như Lai nói, tức chẳng phải tướng. Lại nói tất cả chúng sanh, tức chẳng phải chúng sanh.
Này Tu Bồ Đề! Như Lai là bậc nói lời chân chánh, bậc nói lời thành thật, bậc nói lời như thị, bậc không nói lời hư dối, và bậc không nói lời sai khác.
Này Tu Bồ Đề! Pháp sở đắc của Như Lai, Pháp ấy là vô thật vô hư.
Này Tu Bồ Đề! Nếu tâm của Bồ-tát trụ nơi pháp mà làm bố thí, thì cũng như người vào bóng tối--ắt sẽ không thấy gì cả. Nếu tâm của Bồ-tát không trụ nơi pháp mà làm bố thí, thì cũng như người có mắt. Khi mặt trời chiếu sáng, họ thấy đủ mọi hình sắc.
Này Tu Bồ Đề! Vào đời vị lai, nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân nào có thể thọ trì và đọc tụng Kinh này, thời với trí tuệ của Phật, Như Lai đều biết và thấy rõ người ấy. Họ đều được thành tựu vô lượng vô biên công đức."

Tasmāt tarhi Subhūte bodhisattvena sarva-saṃjñā vivarjayitvānuttarāyāṃ samyaksambodhau cittam utpādayitavyam. Na rūpa-pratiṣṭhitaṃ cittam utpādayitavyam... Bhūta-vādī Subhūte tathāgataḥ satya-vādī tathā-vādī ananyathā-vādī na vitatha-vādī tathāgataḥ. Yaḥ Subhūte tathāgatena dharmo 'bhisaṃbuddho deśito vā na tatra satyaṃ na mṛṣā. Tad yathāpi nāma Subhūte puruṣo 'ndhakāra-praviṣṭo na kiṃcid api paśyed evaṃ vastupatito bodhisattvo draṣṭavyo yo vastupatito dānaṃ dadāti. Tad yathāpi nāma cakṣuṣmān puruṣaḥ prabhātāyāṃ rātryāṃ sūrye 'bhyudgate nānāvidhāni rūpāṇi paśyed evam avastupatito bodhisattvo draṣṭavyo yo 'vastupatito dānaṃ dadāti.

Nghĩa: Như Lai nói lời chân thật không dối lừa; Pháp tánh vô thật vô hư. Tâm vướng chấp như kẻ mù đi trong đêm tối; tâm vô trụ như người sáng mắt bước đi rạng rỡ dưới ánh dương quang tỏ rạng muôn màu.

"Này Tu Bồ Đề! Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân--vào buổi sáng, họ đem thân mạng nhiều như cát sông Hằng để bố thí; vào buổi trưa, họ lại đem thân mạng nhiều như cát sông Hằng để bố thí; vào buổi tối, họ cũng đem thân mạng nhiều như cát sông Hằng để bố thí--họ đem thân mạng bố thí đến suốt vô lượng trăm ngàn vạn ức kiếp như vậy. Tuy nhiên, nếu lại có ai nghe Kinh điển này và với tín tâm chẳng trái nghịch, thời phước ấy còn thắng hơn người kia. Hà huống là biên chép, thọ trì đọc tụng, và giảng giải cho người khác."

Yaś ca Subhūte kulaputro vā kuladuhitā vā pūrvāhṇa-kāla-samaye Gaṅgā-nadī-vālikāsamān ātmabhāvān parityajet, madhyāhnne 'pi... sāyāhne 'pi... anena paryāyeṇa bahūni kalpa-koṭī-niyuta-śata-sahasrāṇy ātmabhāvān parityajet; yaś cemaṃ dharma-paryāyaṃ śrutvā na pratikṣiped ayam eva tato bahutaraṃ puṇya-skandhaṃ prasunuyāt, kaḥ punar vādo yo likhitvodgṛhṇīyāddhāraye dvācayet paryavāpnuyāt parebhyaś ca vistareṇa samprakāśayet.

Nghĩa: Công đức lòng tin chẳng thoái chuyển: Xả thân mạng ngàn ức kiếp để bố thí vẫn chẳng sánh bằng một niệm nghe kinh này mà phát khởi chánh tín, huống chi là chép kinh, thọ trì và hoằng hóa cho người.

"Này Tu Bồ Đề! Nói tóm lại, công đức của Kinh này là vô biên, bất khả tư nghị, và chẳng thể suy lường. Như Lai giảng Kinh này là vì những ai phát tâm Đại Thừa và những ai phát tâm Tối Thượng Thừa.
Nếu ai có thể thọ trì đọc tụng và rộng vì người khác diễn nói, thời Như Lai đều biết và thấy rõ người ấy. Họ đều thành tựu bất khả lượng, bất khả xưng, vô hữu biên, và bất khả tư nghị công đức. Những người như vậy đều có thể gánh vác Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác của Như Lai.
Vì sao thế, Tu Bồ Đề? Bởi nếu ai thích Pháp nhỏ thì đã chấp trước ngã kiến, nhân kiến, chúng sanh kiến, và thọ giả kiến. Đối với Kinh này, họ không thể nghe, thọ trì đọc tụng, và giảng giải cho người khác.
Này Tu Bồ Đề! Ở bất cứ nơi nào mà có Kinh này, tất cả trời, người, và phi thiên trong thế gian đều nên cúng dường. Ông phải biết nơi đó chính là tháp Phật; mọi người đều nên cung kính, đảnh lễ, đi nhiễu, và lấy các hương hoa mà rải lên nơi ấy."

Saṃkṣepato hi Subhūte acintyo 'prameyo 'yaṃ dharma-paryāyas tathāgatena bhāṣito mahāyāna-saṃprasthitānāṃ sattvānām arthāya agrayāna-saṃprasthitānām arthāya. Ye imaṃ dharma-paryāyaṃ dhārayiṣyanti... sarve te 'cintyena guṇa-skandhena samanvāgatā bhaviṣyanti, te tathāgatasyāsaṅgāṃ bodhiṃ dhārayiṣyanti. Tat kasya hetoḥ? Na hi śakyaṃ Subhūte 'yaṃ dharma-paryāyo hīnādhimuktikaiḥ sattvaiḥ śrotum ātma-dṛṣṭikair vā.

Nghĩa: Kinh điển dành riêng cho bậc Đại Thừa và Tối Thượng Thừa: Người thọ trì kinh này chính là bậc gánh vác đại nghiệp giác ngộ của Như Lai, nơi người ấy ở trở thành bảo tháp thiêng liêng cho cõi đời chiêm bái.

"Lại nữa, Tu Bồ Đề! Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân nào thọ trì đọc tụng Kinh này và giả như bị người khinh chê, thì nghiệp tội của họ ở đời trước lẽ ra phải đọa ác đạo, nhưng do ở đời này bị người khinh chê, nên nghiệp tội ở đời trước liền tiêu diệt và họ sẽ đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác."

Api tu khalu punaḥ Subhūte ya imaṃ sūtrāntān udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti... te paribhūtā bhaviṣyanti suparibhūtāś ca bhaviṣyanti. Yāni ca teṣāṃ pūrva-janmikāny aśubhāni karmāṇi kṛtāny apāya-saṃvartanīyāni dṛṣṭa eva dharme paribhūtatayā tāni pūrva-janmikāny aśubhāni karmāṇi kṣapayiṣyanti, buddha-bodhiṃ cānuprāpsyanti.

Nghĩa: Năng tịnh nghiệp chướng: Người trì kinh Kim Cang mà bị người đời khinh khi chê bai thì toàn bộ ác nghiệp lẽ ra phải đọa địa ngục súc sanh từ tiền kiếp liền được tiêu trừ sạch sẽ, chóng thành Phật đạo.

"Này Tu Bồ Đề! Nhớ vào thuở quá khứ vô lượng, vô số kiếp trước Đức Phật Nhiên Đăng, ta đã gặp được 84.000 ức na-do-tha chư Phật và thảy đều phụng sự cúng dường--không sót một vị nào. Nhưng nếu lại có ai ở vào thời Mạt Pháp về sau, có thể thọ trì và đọc tụng Kinh này, thời công đức cúng dường chư Phật của ta mà so với công đức có được của họ, thì một phần trăm, một phần của ngàn vạn ức, và cho đến toán số thí dụ cũng không bằng.
Này Tu Bồ Đề! Nếu Ta nói tường tận về công đức có được của thiện nam tử, thiện nữ nhân nào ở vào thời Mạt Pháp về sau, mà có thể thọ trì và đọc tụng Kinh này, thì trong lòng của ai nghe qua có thể sẽ điên cuồng và ngờ vực chẳng tin.
Này Tu Bồ Đề! Ông phải biết nghĩa thú của Kinh này là chẳng thể nghĩ bàn, quả báo cũng chẳng thể nghĩ bàn."

Abhijānāmy ahaṃ Subhūte 'tīte 'dhvany asaṃkhyeyaiḥ kalpair Dīpaṅkarasya tathāgatasya pareṇa caturaśīti-buddha-koṭī-niyuta-śata-sahasrāṇy abhūvan yāni mayā ārāgitāni na virāgitāni. Tac cet paścime kāle imaṃ sūtrāntaṃ dhārayiṣyanti... asya puṇya-skandhasyāsau pūrvakaḥ puṇya-skandhaḥ śatatamīm api kalāṃ nopaiti... Acintyo hi Subhūte 'yaṃ dharma-paryāyaḥ, acintya eva hy asya vipākaḥ.

Nghĩa: Công đức cúng dường muôn ức chư Phật thuở xưa của Đức Thế Tôn không bằng một phần nhỏ công đức của người thọ trì kinh Kim Cang đời sau; giáo lý bất khả tư nghị thì quả báo giải thoát cũng bất khả tư nghị.

Lúc bấy giờ ngài Tu Bồ Đề bạch Phật rằng:
"Bạch Thế Tôn! Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân nào phát tâm Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, thì họ nên trụ như thế nào, hàng phục tâm của họ ra sao?"
Phật bảo ngài Tu Bồ Đề:
"Thiện nam tử, thiện nữ nhân nào phát tâm Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, thì họ nên sanh tâm như vầy:
'Ta nên độ hết thảy chúng sanh đến tịch diệt. Mặc dầu khi tất cả chúng sanh đã diệt độ, nhưng thật chẳng có một chúng sanh nào diệt độ cả.'
Vì sao thế, Tu Bồ Đề? Bởi nếu Bồ-tát có ngã tướng, nhân tướng, chúng sanh tướng, hay thọ giả tướng, thì tức không phải là Bồ-tát. Vì sao thế, Tu Bồ Đề? Bởi thật chẳng có pháp nào gọi là phát tâm Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác."

Subhūtir āha: kathaṃ bhagavan bodhisattva-yāna-saṃprasthitena sthātavyaṃ kathaṃ pratipattavyaṃ kathaṃ cittaṃ pragrahītavyam? Bhagavān āha: sarve sattvā mayā parinirvāpayitavyāḥ, evaṃ ca sattvān parinirvāpya na kaścit sattvaḥ parinirvāpito bhavati. Tat kasya hetoḥ? Sacet Subhūte bodhisattvasya sattva-saṃjñā pravarteta na sa bodhisattva iti vaktavyaḥ. Nāsti sa Subhūte kaścid dharmo yo bodhisattva-yāna-saṃprasthito nāma.

Nghĩa: Cứu cánh vô ngã: Phát tâm độ khắp mười phương chúng sanh nhưng tâm tuyệt đối lìa ngã, không tự thấy mình là bậc cứu độ; đó là then chốt hàng phục tâm tối thượng.

"Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghĩ sao? Thuở xưa Như Lai ở nơi của Đức Phật Nhiên Đăng đã có đắc Pháp nào của Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác chăng?"
"Dạ không, thưa Thế Tôn! Như con hiểu lời Phật dạy, thuở xưa Như Lai ở nơi của Đức Phật Nhiên Đăng đã không có đắc Pháp nào của Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác."
Đức Phật bảo:
"Như thị, như thị, Tu Bồ Đề! Thật không có Pháp nào của Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác mà Như Lai đắc.
Này Tu Bồ Đề! Nếu có Pháp nào của Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác mà Như Lai đắc, thì Đức Phật Nhiên Đăng đã không thọ ký cho ta rằng: 'Vào đời vị lai ông sẽ thành Phật, hiệu là Thích Ca Mâu Ni.' Bởi thật chẳng có Pháp nào của Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác mà có thể đắc, cho nên Đức Phật Nhiên Đăng đã thọ ký cho ta và nói rằng: 'Vào đời vị lai ông sẽ thành Phật, hiệu là Thích Ca Mâu Ni.'
Vì sao thế? Bởi Như Lai tức là như nghĩa của các pháp."

Tat kiṃ manyase Subhūte asti sa kaścid dharmo yas tathāgatena Dīpaṅkarasya tathāgatasyāntikād anuttarā samyaksambodhir ity abhisaṃbuddhaḥ? Subhūtir āha: no hīdaṃ bhagavan... Bhagavān āha: saced dharmo 'bhaviṣyad na māṃ Dīpaṅkaro vyākariṣyad: bhaviṣyasi tvaṃ māṇavānāgate 'dhvani Śākyamunir nāma tathāgata iti. Yasmāt tarhi nāsti sa kaścid dharmo tasmād ahaṃ vyākṛtaḥ. Tathāgata iti Subhūte tathatāyā etad adhivacanam.

Nghĩa: Phật Nhiên Đăng thọ ký thành Phật hiệu Thích Ca Mâu Ni chính vì Ngài đã chứng đạt cảnh giới vô đắc vô thủ; Như Lai tức là Chân Như của muôn pháp, như như bất động.

"Nếu có ai nói rằng Như Lai đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, Tu Bồ Đề, thật chẳng có Pháp nào của Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác mà Phật đắc.
Này Tu Bồ Đề! Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác mà Như Lai đắc, ở trong ấy, Pháp đó là vô thật vô hư. Cho nên Như Lai mới nói rằng, tất cả pháp đều là Phật Pháp.
Này Tu Bồ Đề! Tất cả pháp đã nói tức chẳng phải tất cả pháp. Cho nên gọi là tất cả pháp.
Này Tu Bồ Đề! Đây ví như có người với thân lớn."
Ngài Tu Bồ Đề thưa:
"Thưa Thế Tôn! Người với thân lớn mà Như Lai nói, tức chẳng phải thân lớn. Cho nên gọi là thân lớn."
"Này Tu Bồ Đề! Bồ-tát cũng lại như vậy. Nếu họ nói rằng: “Ta phải diệt độ vô lượng chúng sanh”, thì tức họ không gọi là Bồ-tát. Vì sao thế, Tu Bồ Đề? Bởi thật chẳng có pháp nào gọi là Bồ-tát. Cho nên Phật mới nói: “Tất cả pháp đều vô ngã, vô nhân, vô chúng sanh, vô thọ giả.”
Này Tu Bồ Đề! Nếu Bồ-tát nào nói rằng: “Ta phải trang nghiêm Phật độ”, thời họ không gọi là Bồ-tát. Vì sao thế? Bởi trang nghiêm Phật độ mà Như Lai nói, tức chẳng phải trang nghiêm. Cho nên gọi là trang nghiêm.
Này Tu Bồ Đề! Nếu Bồ-tát nào thông đạt rằng tất cả pháp đều vô ngã, thì Như Lai mới gọi họ là Bồ-tát chân thật."

Yaḥ kaścid evaṃ vaded: anuttarā samyaksambodhis tathāgatenābhisaṃbuddheti na sa bhūtaṃ vadet... Yāsau tathāgatena dharmasya prāptir na tatra satyaṃ na mṛṣā, tasmāt tathāgato bhāṣate sarva-dharmā buddha-dharmā iti. Sarva-dharmā iti Subhūte sarve te 'dharmās tenocyante sarva-dharmā iti... Yaḥ Subhūte bodhisattvo nirātmāno dharmā nirātmāno dharmā ity adhimucyate sa tathāgatena bodhisattvo mahāsattva ity ākhyātaḥ.

Nghĩa: Tất cả pháp đều là Phật pháp; pháp môn giác ngộ là vô thật vô hư. Bồ Tát thấu suốt rốt ráo 'tất cả pháp đều vô ngã' mới xứng danh là Đại Sĩ Bồ Tát chân thật.

"Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghĩ sao? Như Lai có nhục nhãn chăng?" - "Như thị, thưa Thế Tôn! Như Lai có nhục nhãn."
"Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghĩ sao? Như Lai có thiên nhãn chăng?" - "Như thị, thưa Thế Tôn! Như Lai có thiên nhãn."
"Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghĩ sao? Như Lai có tuệ nhãn chăng?" - "Như thị, thưa Thế Tôn! Như Lai có tuệ nhãn."
"Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghĩ sao? Như Lai có Pháp nhãn chăng?" - "Như thị, thưa Thế Tôn! Như Lai có Pháp nhãn."
"Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghĩ sao? Như Lai có Phật nhãn chăng?" - "Như thị, thưa Thế Tôn! Như Lai có Phật nhãn."

Tat kiṃ manyase Subhūte saṃvidyate tathāgatasya māṃsa-cakṣuḥ? Subhūtir āha: evam etad bhagavan... Divyaṃ cakṣuḥ? Prajñā-cakṣuḥ? Dharma-cakṣuḥ? Buddha-cakṣuḥ? Subhūtir āha: evam etad bhagavan saṃvidyate tathāgatasya buddha-cakṣuḥ.

Nghĩa: Ngũ Nhãn viên mãn của Như Lai: Nhục nhãn (thấy hình tướng), Thiên nhãn (thấy cõi trời), Tuệ nhãn (thấy tính Không), Pháp nhãn (thấu suốt phương tiện độ sinh), Phật nhãn (toàn giác đại viên cảnh trí).

"Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghĩ sao? Phật có xem tất cả cát trong sông Hằng là cát chăng?" - "Như thị, thưa Thế Tôn! Như Lai nói là cát."
"Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghĩ sao? Giả sử có số lượng sông Hằng bằng tất cả cát trong một sông Hằng, rồi có số lượng thế giới của chư Phật bằng tất cả cát của những sông Hằng đó, thời số lượng thế giới kia có nhiều chăng?" - "Rất nhiều, thưa Thế Tôn!"
Phật bảo ngài Tu Bồ Đề:
"Mọi thứ tâm của hết thảy chúng sanh trong tất cả quốc độ kia, Như Lai đều biết rõ.
Vì sao thế? Bởi Như Lai nói tất cả tâm đều chẳng phải là tâm. Cho nên gọi là tâm.
Vì sao thế, Tu Bồ Đề? Bởi tâm quá khứ chẳng thể nắm giữ, tâm hiện tại chẳng thể nắm giữ, tâm vị lai chẳng thể nắm giữ."

Yāvanti teṣu loka-dhātuṣu sattvās teṣām ahaṃ nānābhāvāṃ citta-dhārāṃ prajānāmi. Tat kasya hetoḥ? Citta-dhārā citta-dhāreti Subhūte adhāraiṣā tathāgatena bhāṣitā tenocyate citta-dhāreti. Tat kasya hetoḥ? Atītaṃ Subhūte cittam nopalabhyate, anāgataṃ cittam nopalabhyate, pratyutpannaṃ cittam nopalabhyate.

Nghĩa: Ba thời tâm bất khả đắc: Tâm quá khứ đã qua mất, tâm hiện tại trôi chảy không dừng trụ, tâm vị lai thì chưa tới. Quán chiếu tâm niệm sanh diệt vô thường để trực ngộ tâm Phật thanh tịnh bản nhiên.

"Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghĩ sao? Nếu có người lấy thất bảo đầy khắp Tam Thiên Đại Thiên Thế Giới để làm bố thí, thì do nhân duyên đó, người ấy có được nhiều phước chăng?"
"Như thị, thưa Thế Tôn! Do nhân duyên đó, người ấy có được rất nhiều phước."
"Này Tu Bồ Đề! Nếu phước đức thật có, thời Như Lai sẽ không nói họ có được nhiều phước đức. Do phước đức chẳng có, nên Như Lai mới nói họ có được nhiều phước đức."

Tat kiṃ manyase Subhūte yaḥ kaścid imaṃ tri-sāhasra-mahā-sāhasraṃ loka-dhātuṃ sapta-ratna-paripūrṇaṃ kṛtvā dānaṃ dadyāt api nu sa bahu puṇyaṃ prasunuyāt? Subhūtir āha: bahu bhagavan... Bhagavān āha: sacet Subhūte puṇya-skandho 'bhaviṣyan na tathāgato 'bhāṣiṣyat puṇya-skandhaḥ puṇya-skandha iti. Yasmāt tarhy apuṇya-skandhas tasmāt tathāgato bhāṣate puṇya-skandha iti.

Nghĩa: Pháp giới thông hóa: Phước đức do nhân duyên hòa hợp vốn không có tự tính độc lập; chính vì rỗng rang không thực có tự tánh nên mới có thể dung chứa vô lượng công đức biến khắp pháp giới.

"Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghĩ sao? Có thể dựa vào sắc thân viên mãn để thấy Như Lai chăng?"
"Dạ không, thưa Thế Tôn! Không nên dựa vào sắc thân viên mãn để thấy Như Lai. Vì sao thế? Bởi sắc thân viên mãn mà Như Lai nói, tức chẳng phải sắc thân viên mãn. Cho nên gọi là sắc thân viên mãn."
"Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghĩ sao? Có thể dựa vào đầy đủ tướng tốt để thấy Như Lai chăng?"
"Dạ không, thưa Thế Tôn! Không nên dựa vào đầy đủ tướng tốt để thấy Như Lai. Vì sao thế? Bởi đầy đủ tướng tốt mà Như Lai nói, tức chẳng phải đầy đủ tướng tốt. Cho nên gọi là đầy đủ tướng tốt."

Tat kiṃ manyase Subhūte rūpa-kāya-pariniṣpattyā tathāgato draṣṭavyaḥ? Subhūtir āha: no hīdaṃ bhagavan... Yā sā rūpa-kāya-pariniṣpattis tathāgatena bhāṣitā apariniṣpattis tathāgatena bhāṣitā... Lakṣaṇa-saṃpadā tathāgato draṣṭavyaḥ? No hīdaṃ bhagavan, alakṣaṇa-saṃpad eṣā tathāgatena bhāṣitā tenocyate lakṣaṇa-saṃpad iti.

Nghĩa: Sắc thân ba mươi hai tướng tốt hay tám mươi vẻ đẹp nơi thân Như Lai chỉ là ứng hóa thân phương tiện độ đời; Pháp Thân thường trụ vốn vô tướng, tuyệt dứt sắc tướng trần ai.

"Này Tu Bồ Đề! Ông chớ nên bảo Như Lai có ý niệm rằng: “Ta sẽ có Pháp để nói.” Đừng nghĩ như vậy. Vì sao thế? Bởi nếu ai bảo Như Lai sẽ có Pháp để nói, thì tức là phỉ báng Phật, do không thể hiểu lời dạy của Ta.
Này Tu Bồ Đề! Trong thuyết Pháp thì chẳng pháp nào có thể nói. Cho nên gọi là thuyết Pháp."
Lúc bấy giờ Tuệ mạng Tu Bồ Đề bạch Phật rằng:
"Bạch Thế Tôn! Có chúng sanh nào ở vị lai, khi nghe lời thuyết Pháp này mà sanh tín tâm chăng?"
Đức Phật bảo:
"Này Tu Bồ Đề! Họ không phải chúng sanh hay chẳng phải không chúng sanh. Vì sao thế, Tu Bồ Đề? Bởi chúng sanh mà Như Lai nói, tức chẳng phải chúng sanh. Cho nên gọi là chúng sanh."

Mā tvaṃ Subhūte evaṃ saṃjānīhi: tathāgatasyaivaṃ bhavati: mayā dharmo deśita iti... Yaḥ Subhūte evaṃ vadet: tathāgatena dharmo deśita iti sa vitathaṃ vaded abhyācakṣīta māṃ sa Subhūte 'satā durnṛtītena. Tat kasya hetoḥ? Dharma-deśanā dharma-deśaneti Subhūte nāsti sa kaścid dharmo yo dharma-deśanā nāma samupalabhyate... Te na sattvā nāsattvāḥ. Tat kasya hetoḥ? Sattvāḥ sattvā iti Subhūte 'sattvās te tathāgatena bhāṣitāḥ.

Nghĩa: Thuyết pháp vô sở thuyết: Pháp tính vốn tịch diệt, không có ngôn từ nào đạt tới. Nói Phật thuyết pháp tức là chưa hiểu lời Phật; Đức Phật tùy bệnh cho thuốc, chúng sanh lắng nghe cũng lìa tướng chúng sanh để nhập tánh Không.

Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật rằng:
"Bạch Thế Tôn! Có phải Như Lai đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác là vô sở đắc chăng?"
Đức Phật bảo:
"Như thị, như thị, Tu Bồ Đề! Đối với Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, thậm chí không có một pháp nho nhỏ nào mà Ta có thể đắc. Cho nên gọi là Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác."

Subhūtir āha: api nu bhagavann anuttarāyāṃ samyaksambodhāv anabhisambuddho dharmo yas tathāgatena? Bhagavān āha: evam etat Subhūte, aṇur api tatra dharmo na saṃvidyate nopalabhyate, tenocyate 'nuttarā samyaksambodhir iti.

Nghĩa: Vô pháp khả đắc: Nơi cảnh giới Bồ Đề tối thượng viên mãn, không có lấy một mảy may vi trần pháp nào để nắm bắt hay chứng đắc; không đắc không nắm mới chính là đại giác ngộ tự tại.

"Lại nữa, Tu Bồ Đề! Pháp này là bình đẳng, không có cao thấp. Cho nên gọi là Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác. Hãy tu tất cả Pháp lành với vô ngã, vô nhân, vô chúng sanh, vô thọ giả, thì sẽ đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác.
Này Tu Bồ Đề! Pháp lành mà Như Lai nói, tức chẳng phải Pháp lành. Cho nên gọi là Pháp lành."

Api tu khalu punaḥ Subhūte samaḥ sa dharmo na tatra kiṃcid viṣamam, tenocyate 'nuttarā samyaksambodhir iti. Nirātmatvena nirjīvatvena niṣpudgalatvena samaḥ sa dharmo 'nuttarā samyaksambodhiḥ sarvaiḥ kuśalair dharmair abhisaṃbudhyate. Kuśalā dharmāḥ kuśalā dharmā iti Subhūte 'dharmāś caiva te tathāgatena bhāṣitās tenocyante kuśalā dharmā iti.

Nghĩa: Pháp giới bình đẳng không phân cao thấp: Tu tập tất cả muôn hạnh lành với tâm vô ngã, không chấp trước công quả, thì muôn pháp thiện ấy tức khắc chuyển hóa thành diệu dụng viên thành Bồ Đề.

"Này Tu Bồ Đề! Giả sử có người lấy thất bảo tích tụ bằng số lượng của tất cả Vua núi Diệu Cao trong Tam Thiên Đại Thiên Thế Giới để làm bố thí, nhưng nếu có ai đối với Kinh Kim Cang Bát Nhã Ba La Mật này mà thọ trì, đọc tụng dẫu chỉ bốn câu kệ và thuyết giảng cho người khác, thời phước đức ở trước mà so với phước đức này, thì một phần trăm, một phần của ngàn vạn ức, và cho đến toán số thí dụ cũng không bằng."

Yāvantaḥ Subhūte tri-sāhasra-mahā-sāhasre loka-dhātau Sumeravaḥ parvata-rājās tāvato rāśīn sapta-ratnamayān kaścid upasaṃhṛtya dānaṃ dadyāt; yaś ceto dharma-paryāyād antaśaś catuṣpadikām api gāthām udgṛhya parebhyo deśayed asya Subhūte puṇya-skandhasyāsau pūrvakaḥ puṇya-skandhaḥ śatatamīm api kalāṃ nopaiti, saṃkhyām api kalām api gaṇanām apy upamām apy upaniṣadam api na kṣamate.

Nghĩa: Phước trí không thể so lường: Của báu chất cao ngất như muôn ngọn núi Tu Di đem bố thí vẫn thuộc về luân hồi sanh diệt; thấu suốt một câu kinh Bát Nhã mở toang cánh cửa giải thoát Niết Bàn muôn đời.

"Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghĩ sao? Các ông chớ nên bảo Như Lai có ý niệm rằng: “Ta sẽ độ chúng sanh.” Này Tu Bồ Đề! Đừng nghĩ như vậy.
Vì sao thế? Bởi thật chẳng có chúng sanh để Như Lai độ. Nếu có chúng sanh để Như Lai độ, thì Như Lai tức đã có ngã, nhân, chúng sanh, và thọ giả.
Này Tu Bồ Đề! Có ngã mà Như Lai nói, tức chẳng phải có ngã, nhưng hàng phàm phu thì cho là có ngã.
Này Tu Bồ Đề! Phàm phu mà Như Lai nói, tức chẳng phải phàm phu. Cho nên gọi là phàm phu."

Tat kiṃ manyase Subhūte api nu tathāgatasyaivaṃ bhavati: mayā sattvā mocitā iti? Na khalu punaḥ Subhūte evaṃ draṣṭavyam. Tat kasya hetoḥ? Na sa kaścit sattvo yas tathāgatena mocitaḥ. Yadi sa kaścit sattvo 'bhaviṣyad yas tathāgatena mocitaḥ sa eva tasyātma-grāho 'bhaviṣyat... Ātma-grāha iti Subhūte agrāha eṣa tathāgatena bhāṣitaḥ sa ca bāla-pṛthagjanair udgṛhītaḥ.

Nghĩa: Độ mà không độ (Hóa vô sở hóa): Tự tánh chúng sanh vốn đầy đủ Phật tính thanh tịnh xưa nay; Bồ Tát hóa độ muôn loài với tâm bình đẳng tuyệt đối, không khởi tâm phân biệt năng độ và sở độ.

"Này Tu Bồ Đề! Ý ông nghĩ sao? Có thể dựa vào 32 tướng để quán Như Lai chăng?"
Ngài Tu Bồ Đề thưa:
"Như thị, như thị! Có thể dựa vào 32 tướng để quán Như Lai."
Đức Phật bảo:
"Này Tu Bồ Đề! Nếu ai dựa vào 32 tướng để quán Như Lai, thì Chuyển Luân Thánh Vương chính là Như Lai rồi."
Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật rằng:
"Bạch Thế Tôn! Như con hiểu lời Phật dạy, không nên dựa vào 32 tướng để quán Như Lai."

Tat kiṃ manyase Subhūte lakṣaṇa-saṃpadā tathāgato draṣṭavyaḥ? Subhūtir āha: evaṃ bhagavan yathāhaṃ bhagavato bhāṣitasyārtham ājānāmi lakṣaṇa-saṃpadā tathāgato draṣṭavyaḥ. Bhagavān āha: saced lakṣaṇa-saṃpadā tathāgato draṣṭavyo 'bhaviṣyad rājāpi cakravartī tathāgato 'bhaviṣyat. Subhūtir āha: yathāhaṃ bhagavato bhāṣitasyārtham ājānāmi na lakṣaṇa-saṃpadā tathāgato draṣṭavyaḥ.

Nghĩa: Pháp thân phi tướng: Chuyển Luân Thánh Vương cũng có đủ 32 tướng tốt ở cõi đời; nếu chấp vào tướng sắc để nhận Phật thì đã nhận lầm tướng hữu vi sinh diệt là chân tâm thường trụ.

Lúc bấy giờ Thế Tôn nói kệ rằng:
"Nếu dùng sắc thấy Ta
Dùng âm thanh cầu Ta
Kẻ đó hành đạo tà
Chẳng thể thấy Như Lai"

Atha khalu Bhagavāṃs tasyāṃ velāyām imā gāthā abhāṣata:
Ye māṃ rūpeṇa adrākṣur ye māṃ ghoṣeṇa anvayuḥ
mithyā-prahāṇa-prasṛtā na māṃ drakṣyanti te janāḥ.
Dharmato buddhā draṣṭavyā dharmakāyā hi nāyakāḥ
dharmatā ca na vijñeyā na sā śakyā vijānitum.

Nghĩa: Bài Kệ Kim Ngôn muôn thuở: Nhược dĩ sắc kiến ngã, dĩ âm thanh cầu ngã, thị nhân hành tà đạo, bất năng kiến Như Lai. Đức Phật thật sự là Pháp Thân thanh tịnh vượt ngoài mọi thanh sắc trần gian.

"Này Tu Bồ Đề! Ông có thể sẽ nghĩ rằng Như Lai đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác mà chẳng cần đầy đủ tướng tốt. Này Tu Bồ Đề! Đừng nên nghĩ rằng Như Lai đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác mà chẳng cần đầy đủ tướng tốt.
Này Tu Bồ Đề! Nếu ông nghĩ rằng những ai phát tâm Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác thì sẽ nói các pháp đoạn diệt. Đừng nghĩ như vậy.
Vì sao thế? Bởi những ai phát tâm Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, thì đối với pháp chẳng nói đoạn diệt của tướng."

Syāt khalu punaḥ Subhūte tavaivam asyāt: na lakṣaṇa-saṃpadā tathāgatenānuttarā samyaksambodhir abhisaṃbuddheti? Na khalu punaḥ Subhūte evaṃ draṣṭavyam... Syāt khalu punaḥ Subhūte tavaivam asyāt: bodhisattva-yāna-saṃprasthitaiḥ kasyacid dharmasya vināśaḥ prajñapta ucchedo veti? Na khalu punaḥ Subhūte evaṃ draṣṭavyam, na bodhisattva-yāna-saṃprasthitaiḥ kasyacid dharmasya vināśaḥ prajñapto nocchedaḥ.

Nghĩa: Lìa hai biên kiến Đoạn và Thường: Phá chấp tướng không có nghĩa là rơi vào hư vô đoạn diệt (ngoan không). Người học Bát Nhã thấu suốt tính Không tròn đầy nhiệm mầu, không hủy hoại nhân quả thế gian.

"Này Tu Bồ Đề! Giả sử Bồ-tát nào lấy thất bảo đầy khắp Hằng Hà sa thế giới để làm bố thí, nhưng nếu lại có ai biết rằng hết thảy pháp đều vô ngã và đắc Vô Sanh Pháp Nhẫn, thời vị Bồ-tát này sẽ vượt hơn công đức có được của vị Bồ-tát ở trước.
Vì sao thế, Tu Bồ Đề? Bởi vì chư Bồ-tát không thọ phước đức."
Ngài Tu Bồ Đề bạch Phật rằng:
"Bạch Thế Tôn! Bồ-tát làm sao không thọ phước đức?"
"Này Tu Bồ Đề! Bồ-tát không nên tham trước phước đức đã làm. Cho nên mới nói là không thọ phước đức."

Yaś ca Subhūte bodhisattvaḥ sarva-dharmeṣu nirātmakeṣv anutpattikeṣu kṣāntiṃ labheta ayam eva tato bahutaraṃ puṇya-skandhaṃ prasunuyāt. Na khalu punaḥ Subhūte bodhisattvena puṇya-skandhaḥ parigrahītavyaḥ. Subhūtir āha: nanu bhagavan bodhisattvena puṇya-skandhaḥ parigrahītavyaḥ? Bhagavān āha: udgrahītavyaḥ Subhūte na tu parigrahītavyaḥ, tenocyate na parigrahītavya iti.

Nghĩa: Bất thọ bất tham: Đạt chứng Vô Sanh Pháp Nhẫn (nhận chân các pháp vốn không sanh không diệt) công đức thù thắng tột bậc; Bồ Tát làm muôn việc phước đức mà tâm tuyệt không tham đắm vơ vét vào mình.

"Này Tu Bồ Đề! Nếu có ai nói rằng Như Lai hoặc đến hay đi, hoặc ngồi hay nằm, thì người ấy không hiểu gì về nghĩa thú của Ta dạy.
Vì sao thế? Bởi Như Lai chẳng từ nơi nào đến và cũng chẳng đi về đâu. Cho nên gọi là Như Lai."

Yaḥ kaścid Subhūte evaṃ vaded: tathāgato gacchati vāgacchati vā tiṣṭhati vā niṣīdati vā śayyāṃ vā kalpayatīti na me sa bhāṣitasyārtham ājānāti. Tat kasya hetoḥ? Tathāgata iti Subhūte nocyate kva-cid-gato na kutaścid āgataḥ, tenocyate tathāgato 'rhan samyaksambuddha iti.

Nghĩa: Uy nghi tịch tĩnh: Như Lai giả, vô sở tòng lai, diệc vô sở khứ, cố danh Như Lai. Bản thể chân như tự tại bao trùm khắp mười phương hư không, không có đi không có đến, vắng bặt mọi dấu vết sanh diệt.

"Này Tu Bồ Đề! Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân nào nghiền nát Tam Thiên Đại Thiên Thế Giới ra thành vi trần, ý ông nghĩ sao, số lượng vi trần ấy có nhiều chăng?"
Ngài Tu Bồ Đề thưa:
"Rất nhiều, thưa Thế Tôn!
Vì sao thế? Bởi nếu số lượng vi trần ấy thật có, thì Phật sẽ không nói chúng là vi trần.
Vì sao thế? Bởi vi trần mà Phật nói, tức chẳng phải vi trần. Cho nên gọi là vi trần.
Thưa Thế Tôn! Tam Thiên Đại Thiên Thế Giới mà Như Lai nói, tức chẳng phải thế giới. Cho nên gọi là thế giới."

Yaḥ kaścit kulaputro vemāṃ tri-sāhasra-mahā-sāhasraṃ loka-dhātuṃ maṣiṃ kuryād yāvanto vālikā-bhedās tāvanto 'ṇu-rajaḥ-samūhā bhaveyuḥ api nu sa bahu-rajaḥ-samūho bhavet? Subhūtir āha: bahu bhagavan... Yadi bhagavan sa saṃgrahito 'bhaviṣyad na bhagavān avakṣyad aṇu-rajaḥ-samūha iti... Loka-dhātur iti bhagavann adhātur eṣa tathāgatena bhāṣitas tenocyate loka-dhātur iti.

Nghĩa: Quán chiếu vi trần và vũ trụ: Hạt bụi nhỏ hay cả tam thiên đại thiên thế giới đều là những tập hợp duyên sinh tạm bợ, có thể phân rã bất kỳ lúc nào, không có tự tính độc lập trường cửu.

"Vì sao thế? Bởi nếu thế giới thật có, thì nó sẽ là một hợp tướng. Một hợp tướng mà Như Lai nói, tức chẳng phải một hợp tướng. Cho nên gọi là một hợp tướng."
"Này Tu Bồ Đề! Một hợp tướng thì chẳng thể nói, nhưng chỉ do phàm phu tham trước việc đó mà thôi."

Saced bhagavan loka-dhātuḥ saṃvidyamāno 'bhaviṣyat sa eva piṇḍa-grāho 'bhaviṣyat. Yaś caiṣa piṇḍa-grāhas tathāgatena bhāṣito 'grāhaḥ sa tathāgatena bhāṣitas tenocyate piṇḍa-grāha iti. Bhagavān āha: piṇḍa-grāhaś caivāvyavahāro 'nabhilapyaḥ Subhūte sa dharmaḥ, sa ca bāla-pṛthagjanair udgṛhītaḥ.

Nghĩa: Nhất hợp tướng bất khả thuyết: 'Một hợp tướng' chỉ là khái niệm quy ước giả lập trong ngôn ngữ; chỉ vì phàm phu tham lam bám víu vào tướng nguyên khối cố định mà sinh ra điên đảo luân hồi.

"Này Tu Bồ Đề! Nếu ai bảo rằng Phật đã nói ngã kiến, nhân kiến, chúng sanh kiến, và thọ giả kiến; Tu Bồ Đề, ý ông nghĩ sao? Người ấy có hiểu gì về nghĩa thú của Ta dạy chăng?"
"Dạ không, thưa Thế Tôn! Người ấy không hiểu gì về nghĩa thú của Như Lai dạy. Vì sao thế? Bởi Thế Tôn nói ngã kiến, nhân kiến, chúng sanh kiến, và thọ giả kiến, tức chẳng phải ngã kiến, nhân kiến, chúng sanh kiến, và thọ giả kiến. Cho nên gọi là ngã kiến, nhân kiến, chúng sanh kiến, và thọ giả kiến."
"Này Tu Bồ Đề! Những ai phát tâm Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, thì hãy đối với tất cả pháp nên biết như vậy, thấy như vậy, tín giải như vậy, và đừng sanh pháp tướng. Này Tu Bồ Đề! Pháp tướng mà Như Lai nói, tức chẳng phải pháp tướng. Cho nên gọi là pháp tướng."

Yaḥ kaścit Subhūte evaṃ vaded: ātma-dṛṣṭis tathāgatena bhāṣitā sattva-dṛṣṭir jīva-dṛṣṭiḥ pudgala-dṛṣṭir iti api nu sa samyag vadet? Subhūtir āha: no hīdaṃ bhagavan... Yā sā ātma-dṛṣṭis tathāgatena bhāṣitā adṛṣṭiḥ sā tathāgatena bhāṣitā... Evaṃ hi Subhūte bodhisattva-yāna-saṃprasthitena sarva-dharmā jñātavyā draṣṭavyā adhimoktavyāḥ, tathā ca jñātavyā yathā na dharma-saṃjñāyām api pratiṣṭhīyate. Dharma-saṃjñeti Subhūte asaṃjñaiṣā tathāgatena bhāṣitā tenocyate dharma-saṃjñeti.

Nghĩa: Tri kiến bất sanh: Đối với tất cả muôn pháp đều thấy đúng như thật mà tâm hoàn toàn vắng lặng không khởi sinh định kiến phân biệt; tri kiến không khởi thì trí Bát Nhã tự chiếu soi.

"Này Tu Bồ Đề! Giả sử có người lấy thất bảo đầy khắp vô lượng vô số thế giới để làm bố thí, nhưng nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân nào phát Bồ Đề tâm, rồi đối với Kinh này mà thọ trì đọc tụng dẫu chỉ bốn câu kệ và diễn nói cho người khác, thì phước đó còn hơn người kia.
Họ phải diễn nói cho người khác như thế nào? Đó là không thủ nơi tướng, như như bất động.
Vì sao thế?
Tất cả pháp hữu vi
Như mộng, huyễn, bọt, bóng
Như sương như điện chớp
Hãy nên quán như thế."

Yaś cāsmiṃś catur-gāthika-paryāye antaśaś catuṣpadikām api gāthām udgṛhya dhārayed vācayet paryavāpnuyāt parebhyaś ca vistareṇa saṃprakāśayet... Kathaṃ ca saṃprakāśayet? Yathā na prakāśayet tenocyate saṃprakāśayed iti.
Tārakā timiraṃ dīpo māyāvaśyāya budbudaḥ
svapnañ ca vidyud abhrañ ca evaṃ draṣṭavya saṃskṛtam.

Nghĩa: Bài Kệ Kim Ngôn kết kinh: Nhất thiết hữu vi pháp, như mộng huyễn bào ảnh, như lộ diệc như điện, ưng tác như thị quán. Khi thuyết pháp giảng kinh, hành giả giữ tâm như như bất động, không chấp tướng, thấy muôn pháp huyền ảo như sương mai điện chớp để tâm an nhiên giải thoát.

Lúc Phật thuyết Kinh này xong, Trưởng lão Tu Bồ Đề cùng chư Tỳ kheo, Tỳ kheo ni, Thanh Tín Nam, Thanh Tín Nữ, tất cả trời, người, và phi thiên trong thế gian, khi nghe lời Phật dạy, họ đều sanh tâm đại hoan hỷ và tín thọ phụng hành.

Idam avocad Bhagavān. Āttamanāḥ sthavira-Subhūtis te ca bhikṣu-bhikṣuṇy-upāsakopāsikāḥ sadevamānuṣāsuragandharvaś ca loko Bhagavato bhāṣitam abhyanandan.

Nghĩa: Đại chúng hoan hỷ tín thọ phụng hành: Toàn thể hội chúng bốn chúng xuất gia, tại gia cùng chư thiên, a-tu-la khắp cõi trời người sau khi lắng nghe diệu pháp Kim Cang Bát Nhã đều ngập tràn niềm hoan hỷ, thành tâm vâng giữ phụng hành.

BÁT NHÃ TÂM KINH:
Khi Quán Tự Tại Bồ Tát tu hành Bát Nhã Ba La Mật Đa sâu xa, Ngài soi thấy năm uẩn đều không và vượt qua hết thảy khổ ách.
Này Xá Lợi Tử! Sắc chẳng khác không, không chẳng khác sắc; Sắc tức là không, không tức là sắc; Thọ tưởng hành thức cũng lại như thế!
Này Xá Lợi Tử! Các pháp đều không tướng, không sanh không diệt, không tịnh không uế, không tăng không giảm.
Cho nên, Xá Lợi Tử, trong không không có sắc, không có thọ, tưởng, hành, thức; không có mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý; không có sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp; không có thức của mắt, cho đến không có thức của ý; không có vô minh, cũng không có hết vô minh; cho đến không có già chết, cũng không có hết già chết; không có Khổ, Tập, Diệt, Đạo; không có trí tuệ và cũng không có chứng đắc.

Āryāvalokiteśvaro bodhisattvo gambhīrāṃ prajñāpāramitā-caryāṃ caramāṇo vyavalokayati sma pañca-skandhās tāṃś ca svabhāva-śūnyān paśyati sma. Iha Śāriputra rūpaṃ śūnyatā śūnyataiva rūpaṃ... Sarva-dharmāḥ śūnyatā-lakṣaṇā anutpannā aniruddhā amalā avimalā anūnā asaṃpūrṇāḥ... Na duḥkha-samudaya-nirodha-mārgā na jñānaṃ na prāptir nāprāptiḥ.

Nghĩa: Bát Nhã Tâm Kinh (Phần 1): Trái tim trí tuệ Đại Thừa soi tỏ ngũ uẩn giai không, phá tan chấp trước mười hai nhân duyên và bốn đế, đưa hành giả vượt thoát mọi khổ ải trầm luân.

Vì không có chỗ chứng đắc, nên Bồ-tát y theo Bát Nhã Ba La Mật Đa và được tâm không ngăn ngại. Do không ngăn ngại nên không có sợ hãi, xa lìa điên đảo mộng tưởng, và đạt tới Cứu Cánh Tịch Diệt.
Chư Phật ba đời đều y theo Bát Nhã Ba La Mật Đa nên đắc Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác.
Phải biết Bát Nhã Ba La Mật Đa là đại thần chú, là đại minh chú, là vô thượng chú, là vô đẳng đẳng chú; có thể diệt trừ hết thảy khổ, chân thật bất hư. Cho nên Bát Nhã Ba La Mật Đa Tâm Chú đã được tuyên nói. Chú thuyết như vầy:
Gate gate pāragate pārasaṃgate bodhi svāhā
(Bản chú tiếng Việt: Yết đế, yết đế, ba la yết đế, ba la tăng yết đế, Bồ đề tát bà ha).

Bodhisattvasya prajñāpāramitām āśritya viharaty acittāvaraṇaḥ... sarva-buddhās tryadhva-vyavasthitāḥ prajñāpāramitām āśrityānuttarāṃ samyaksambodhim abhisaṃbuddhāḥ. Tasmāj jñātavyaṃ prajñāpāramitā mahā-mantro mahā-vidyā-mantro 'nuttara-mantro 'samasama-mantraḥ... Tadyathā: Gate gate pāragate pārasaṃgate bodhi svāhā.

Nghĩa: Bát Nhã Tâm Kinh (Phần 2): Nương tựa Bát Nhã tâm không ngăn ngại, đạt Niết Bàn cứu cánh; xưng tụng câu thần chú tối thượng đưa muôn loài cùng sang bờ giác ngộ viên mãn.

TAM TỰ QUY Y:
- Tự quy y Phật, xin nguyện chúng sinh thể theo đạo cả, phát tâm vô thượng.
- Tự quy y Pháp, xin nguyện chúng sinh thấu rõ kinh tạng, trí tuệ như biển.
- Tự quy y Tăng, xin nguyện chúng sinh thống lý đại chúng, hết thảy không ngại.

Buddhaṃ śaraṇaṃ gacchāmi, sattvā mahā-mārgaṃ jānīyuḥ, anuttara-cittaṃ janayeyuḥ.
Dharmaṃ śaraṇaṃ gacchāmi, sattvāḥ sūtra-piṭakaṃ praviśeyuḥ, prajñā-sāgara-samā bhaveyuḥ.
Saṃghaṃ śaraṇaṃ gacchāmi, sattvā mahā-parṣadaṃ pālayeyuḥ, sarvāpratihata-cāriṇo bhaveyuḥ.

Nghĩa: Tam Tự Quy Y: Tự thân quay về nương tựa Phật, Pháp, Tăng trong tự tâm; nguyện cho muôn loài mở mang trí tuệ, hòa hợp đại chúng, dứt trừ phiền não.

BÀI NGUYỆN (TỨ HOẰNG THỆ NGUYỆN):
Chúng sanh vô biên thệ nguyện độ
Phiền não vô tận thệ nguyện đoạn
Pháp môn vô lượng thệ nguyện học
Phật đạo vô thượng thệ nguyện thành.

Aprameyāḥ sattvās tārayituṃ praṇidadhāmi,
akṣayāḥ kleśāḥ prahātuṃ praṇidadhāmi,
apramāṇāni dharma-mukhāni śikṣituṃ praṇidadhāmi,
anuttarā buddha-bodhiḥ sādhayituṃ praṇidadhāmi.

Nghĩa: Bốn lời thệ nguyện lớn của người con Phật: Nguyện độ tận chúng sanh, nguyện dứt trừ mọi phiền não, nguyện học hỏi vô lượng pháp môn và nguyện viên thành đạo quả Phật tối thượng.

HỒI HƯỚNG:
Nguyện đem công đức này
Hướng về khắp tất cả
Đệ tử và chúng sanh
Đều trọn thành Phật đạo.

Con nguyện lâm chung không chướng ngại,
A Di Đà đến rước từ xa.
Quán Âm cam lồ rưới nơi đầu
Thế Chí kim đài trao đỡ gót.
Trong một sát na lìa ngũ trược,
Khoảng tay co duỗi đến liên trì.
Khi hoa sen nở thấy Từ Tôn
Nghe tiếng pháp sâu lòng sáng tỏ.
Nghe xong liền ngộ Vô Sanh Nhẫn,
Không rời An Dưỡng lại Ta Bà.
Khéo đem phương tiện lợi quần sanh
Hay lấy trần lao làm Phật sự,
Con nguyện như thế Phật chứng tri.
Kết cuộc về sau được thành tựu.

Anena puṇya-karmena sarva-sattvā anuttara-bodhiṃ prāpnuvantu. Maraṇa-kāle nirvighnā bhavantu, Amitābha-buddhaḥ svasthānam āgatya gṛhṇātu. Sukhāvatyāṃ padma-garbhe jāyamānā anutpattika-dharma-kṣāntiṃ labdhvā punar āgatya sarva-lokam anugṛhṇantu.

Nghĩa: Kệ Hồi Hướng & Phát Nguyện Vãng Sanh: Đem công đức trì tụng hồi hướng muôn loài; nguyện khi xả báo thân được Phật Di Đà tiếp dẫn về cõi Cực Lạc, ngộ Vô Sanh Nhẫn rồi trở lại Ta Bà cứu độ quần sanh.

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật (3 lần)
Nam Mô A Di Đà Phật (3 lần)
Nam Mô Cầu Sám Hối Bồ Tát Ma Ha Tát (3 lần)

Namo Bhagavate Śākyamunaye Tathāgatāyārhate Samyaksambuddhāya.
Namo 'mitābhāya Buddhāya.
Namo Duḥkha-kṣamāpaṇa Bodhisattvāya Mahāsattvāya.

Nghĩa: Chí tâm đảnh lễ Đức Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật, Đức Phật A Di Đà và Cầu Sám Hối Bồ Tát Ma Ha Tát tác đại chứng minh.